Adopcja Gdańsk – przysposobienie dziecka i postępowanie sądowe

Czym jest adopcja, czyli przysposobienie?

Przysposobienie tworzy pomiędzy dzieckiem a osobą przysposabiającą stosunek prawny odpowiadający relacji rodzica i dziecka. W zależności od rodzaju adopcji skutki rozciągają się również na rodzinę przysposabiającego i prowadzą do ustania albo ograniczenia więzi prawnych z rodziną biologiczną.

Przysposobić można osobę małoletnią, a wymóg małoletności musi być spełniony w dniu złożenia wniosku do sądu. Samo postępowanie może zakończyć się już po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli wniosek został wniesiony wcześniej.

Kto może adoptować dziecko?

Przysposabiający musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych. Jego kwalifikacje osobiste powinny uzasadniać przekonanie, że będzie prawidłowo wykonywać obowiązki rodzica adopcyjnego. Co do zasady potrzebna jest również opinia kwalifikacyjna oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, chyba że ustawa przewiduje wyjątek.

Osoby pozostające w związku nieformalnym nie mogą adoptować wspólnie. Jedna z nich może zostać przysposabiającym jako osoba samodzielna, natomiast druga nie uzyskuje z tego powodu statusu rodzica.

Między dzieckiem a przysposabiającym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku. Przepisy nie wskazują jednej sztywnej liczby lat; sąd ocenia tę przesłankę indywidualnie z perspektywy relacji rodzic–dziecko i dobra małoletniego.

Rodzaje przysposobienia

Wybór rodzaju przysposobienia nie zależy wyłącznie od nazwy użytej we wniosku. Sąd bada sytuację dziecka, podstawę zgód, więzi rodzinne i to, jaki zakres skutków najlepiej odpowiada jego dobru.

Adopcja dziecka małżonka przez ojczyma albo macochę

W praktyce częstą sprawą jest przysposobienie dziecka przez małżonka jednego z rodziców. Po orzeczeniu adopcji władza rodzicielska przysługuje wspólnie rodzicowi biologicznemu i jego małżonkowi, który przysposobił dziecko.

Sąd bada rzeczywistą więź dziecka z przysposabiającym, długość wspólnego życia, udział w wychowaniu, relację z drugim rodzicem biologicznym oraz skutki prawne adopcji.

Przysposobienie dziecka partnera pozostającego w związku nieformalnym nie jest obecnie odpowiednikiem adopcji dziecka małżonka. Dla zastosowania szczególnych skutków adopcji pasierba konieczne jest małżeństwo z rodzicem dziecka.

Przysposobienie dziecka przez krewnego

Adopcja może dotyczyć również dziecka wychowywanego przez członka rodziny, np. ciotkę, wujka albo inną osobę bliską. Nie należy jej jednak utożsamiać z ustanowieniem opieki prawnej ani umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej.

Sąd analizuje istniejącą więź, sytuację rodziców biologicznych, zdolność przysposabiającego do trwałego przejęcia roli rodzica oraz wpływ adopcji na pozostałe relacje rodzinne. W określonych przypadkach kandydat spokrewniony albo spowinowacony z dzieckiem może być zwolniony z części standardowych wymogów szkoleniowych.

Czy potrzebna jest zgoda rodziców biologicznych?

Co do zasady do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców dziecka. Nie jest ona wymagana, gdy:

• rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej,
• rodzice są nieznani,
• porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

W szczególnych okolicznościach sąd może orzec adopcję mimo braku zgody rodziców mających ograniczoną zdolność do czynności prawnych, jeżeli odmowa jest oczywiście sprzeczna z dobrem dziecka.

Zgoda blankietowa na adopcję

Rodzice biologiczni mogą przed sądem opiekuńczym wyrazić zgodę na przyszłe przysposobienie dziecka bez wskazania konkretnej osoby przysposabiającej. Jest to tzw. zgoda blankietowa.

Takiej zgody nie można wyrazić wcześniej niż po upływie sześciu tygodni od urodzenia dziecka. Jej skutki są dalej idące niż zgody udzielonej na adopcję przez oznaczoną osobę i prowadzą do przysposobienia całkowitego, którego nie można rozwiązać.

Zgoda blankietowa może zostać odwołana przez oświadczenie złożone przed sądem opiekuńczym, jednak nie później niż przed wszczęciem sprawy o przysposobienie.

Zgoda dziecka i jego wysłuchanie

Dziecko, które ukończyło 13 lat, musi co do zasady wyrazić zgodę na przysposobienie. Młodsze dziecko powinno zostać wysłuchane, jeżeli jego rozwój i stopień dojrzałości pozwalają mu zrozumieć znaczenie adopcji.

Sąd uwzględnia zdanie, potrzeby i więzi dziecka. Wysłuchanie nie powinno być traktowane jako formalność ani zmuszanie dziecka do wyboru pomiędzy osobami dorosłymi.

Procedura przez ośrodek adopcyjny

Kandydaci ubiegający się o adopcję dziecka, z którym nie łączy ich wcześniejsza szczególna relacja rodzinna, rozpoczynają zwykle procedurę w ośrodku adopcyjnym. Ośrodek przeprowadza diagnozę, szkolenie i kwalifikację oraz uczestniczy w doborze rodziny do potrzeb konkretnego dziecka.

1. Zgłoszenie do ośrodka. Pierwszym etapem jest rozmowa informacyjna i przedstawienie sytuacji kandydatów.
2. Dokumenty i diagnoza. Ośrodek analizuje sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną, mieszkaniową i finansową kandydatów.
3. Szkolenie. Kandydaci przygotowują się do rozumienia potrzeb dziecka, jego historii, traumy, więzi i jawności adopcji.
4. Opinia kwalifikacyjna. Po zakończeniu procedury ośrodek podejmuje decyzję w sprawie kwalifikacji kandydatów.
5. Dobór rodziny do dziecka. Punktem wyjścia są potrzeby dziecka, a nie wybór dziecka przez kandydatów.
6. Kontakt i piecza preadopcyjna. Następuje budowanie relacji, a sąd może przed adopcją określić sposób i okres osobistej styczności.
7. Postępowanie sądowe. Ostateczne przysposobienie następuje wyłącznie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu opiekuńczego.

Postępowanie sądowe o przysposobienie

Przysposobienie następuje na żądanie osoby, która chce adoptować dziecko. Sprawę rozpoznaje sąd opiekuńczy w postępowaniu nieprocesowym.

Sądem właściwym jest sąd miejsca zamieszkania przysposabiającego albo osoby, która ma być przysposobiona. Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich.

W Gdańsku sprawy rodzinne rozpoznają IV i V Wydział Rodzinny i Nieletnich Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku, z siedzibą przy ul. 3 Maja 9A. Przed złożeniem wniosku należy ustalić właściwość według aktualnych adresów i zasad podziału spraw.

Przed wydaniem postanowienia sąd może określić sposób i okres osobistej styczności przyszłego rodzica z dzieckiem oraz powierzyć mu pieczę nad dzieckiem. W tym czasie ośrodek adopcyjny może sprawować nadzór i przedstawiać sądowi informacje o rozwoju więzi.

Co powinien zawierać wniosek o adopcję?

Treść wniosku zależy od rodzaju przysposobienia, ale zwykle obejmuje:

• dane przysposabiającego lub małżonków,
• dane dziecka i jego przedstawiciela ustawowego,
• dokładne żądanie orzeczenia przysposobienia,
• wskazanie rodzaju adopcji i jej oczekiwanych skutków,
• opis relacji z dzieckiem i dotychczasowej opieki,
• informacje o rodzicach biologicznych i potrzebnych zgodach,
• stanowisko dotyczące nazwiska i ewentualnej zmiany imienia,
• wniosek o powierzenie pieczy albo określenie styczności, jeżeli jest potrzebny,
• wnioski dowodowe i listę dokumentów.

Przy adopcji dziecka małżonka szczególnie istotne jest wykazanie trwałej więzi rodzinnej oraz prawnej sytuacji drugiego rodzica biologicznego.

Jakie dokumenty przygotować?

Zakres dokumentów ustala się indywidualnie. Najczęściej potrzebne są:

• odpis aktu urodzenia dziecka,
• odpis aktu małżeństwa przysposabiających albo małżonka rodzica,
• odpisy aktów urodzenia kandydatów,
• zaświadczenia o stanie zdrowia,
• zaświadczenia o niekaralności,
• dokumenty dotyczące dochodów i warunków mieszkaniowych,
• opinia kwalifikacyjna i świadectwo szkolenia, gdy są wymagane,
• dokumenty dotyczące władzy rodzicielskiej rodziców biologicznych,
• zgody wymagane do przysposobienia,
• opinie ośrodka adopcyjnego i dokumenty dotyczące pieczy nad dzieckiem,
• dane świadków znających relację dziecka z przysposabiającym.

W sprawach dziecka małżonka lub krewnego sąd może wymagać innego zestawu dokumentów niż w standardowej procedurze prowadzonej przez ośrodek adopcyjny.

Ile kosztuje sprawa o adopcję?

Od wniosku o przysposobienie dziecka nie pobiera się opłaty sądowej. Standardowa procedura kwalifikacyjna i szkolenie w publicznym ośrodku adopcyjnym również nie są odpłatną usługą komercyjną.

Kandydaci mogą jednak ponosić koszty uzyskania dokumentów, zaświadczeń, badań, dojazdów oraz – jeżeli korzystają z pomocy profesjonalnego pełnomocnika – wynagrodzenie adwokata.

Jakie są skutki prawne adopcji?

W przypadku przysposobienia pełnego między dzieckiem a przysposabiającym powstają prawa i obowiązki takie jak między biologicznym rodzicem i dzieckiem. Skutki obejmują między innymi:

• powstanie władzy rodzicielskiej po stronie przysposabiającego,
• obowiązek alimentacyjny,
• prawo do dziedziczenia i zachowku,
• powstanie więzi prawnych z rodziną przysposabiającego,
• ustanie dotychczasowej władzy rodzicielskiej albo opieki,
• zmianę nazwiska dziecka,
• możliwość zmiany imienia dziecka w orzeczeniu,
• zmiany w akcie urodzenia zgodnie z rodzajem przysposobienia.

Przy adopcji dziecka małżonka więź prawna z tym rodzicem biologicznym i jego krewnymi zostaje zachowana. Szczególne reguły mogą dotyczyć także krewnych zmarłego rodzica.

Nazwisko, imię i akt urodzenia dziecka

Dziecko co do zasady otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a przy adopcji wspólnej przez małżonków – nazwisko, które noszą albo nosiłyby ich wspólne dzieci.

W określonych warunkach sąd może orzec nazwisko złożone z dotychczasowego nazwiska dziecka i nazwiska przysposabiającego. Możliwa jest również zmiana imienia lub imion. Dziecko, które ukończyło 13 lat, musi wyrazić zgodę na zmianę imienia.

Sposób dokonania zmian w akcie urodzenia zależy od rodzaju adopcji. Przy niektórych formach sporządza się nowy akt urodzenia, w którym przysposabiający są wpisani jako rodzice.

Czy adopcję można rozwiązać?

Z ważnych powodów rozwiązania przysposobienia może żądać przysposobiony albo przysposabiający. Sąd nie rozwiąże adopcji, jeżeli miałoby na tym ucierpieć dobro małoletniego dziecka.

Przy rozwiązaniu sąd może utrzymać obowiązki alimentacyjne. Przysposobienia całkowitego, opartego na zgodzie rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego, nie można rozwiązać.

Pomoc adwokata w sprawie o przysposobienie

Zakres pomocy może obejmować:

• ustalenie właściwej ścieżki adopcji,
• analizę sytuacji rodziców biologicznych i wymaganych zgód,
• przygotowanie wniosku o przysposobienie dziecka małżonka albo krewnego,
• przygotowanie wniosku o powierzenie pieczy na czas postępowania,
• skompletowanie dokumentów i wniosków dowodowych,
• przygotowanie stanowiska dotyczącego nazwiska oraz imienia dziecka,
• reprezentację przed sądem rodzinnym,
• pomoc w sprawach dotyczących braku zgody rodzica biologicznego,
• analizę skutków przysposobienia dla alimentów i dziedziczenia,
• prowadzenie spraw o rozwiązanie przysposobienia.

W standardowej procedurze adopcyjnej ośrodek adopcyjny pełni zasadniczą rolę kwalifikacyjną i wspierającą. Pomoc adwokata jest szczególnie przydatna, gdy sprawa dotyczy skomplikowanej sytuacji prawnej rodziców biologicznych, dziecka małżonka, krewnych, wymaganych zgód albo nietypowych wniosków sądowych.

Powiązane sprawy rodzinne

Najczęstsze pytania o adopcję