Wspólność majątkowa małżeńska – co obejmuje i kiedy ustaje?

Czym jest wspólność majątkowa małżeńska?

Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, z chwilą zawarcia małżeństwa co do zasady powstaje między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Wspólność ustawowa ma charakter wspólności łącznej. W czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego i nie mogą rozporządzać „swoją połową” mieszkania, samochodu czy oszczędności.

Kiedy powstaje wspólność ustawowa?

Najczęściej powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa. Małżonkowie mogą jednak przed ślubem albo już w czasie małżeństwa zawrzeć umowę majątkową, która wspólność rozszerza, ogranicza albo ustanawia rozdzielność majątkową.

To, czy dany składnik należy do majątku wspólnego, ocenia się przede wszystkim według daty i podstawy jego nabycia, źródła finansowania oraz ewentualnej treści umowy majątkowej.

Co wchodzi do majątku wspólnego?

Do majątku wspólnego mogą należeć w szczególności:

• wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
• dochody z majątku wspólnego oraz z majątków osobistych;
• środki zgromadzone w czasie małżeństwa na rachunkach bankowych;
• nieruchomość kupiona w czasie wspólności, nawet gdy w księdze wieczystej wpisano tylko jednego małżonka – zależnie od podstawy nabycia;
• samochody, wyposażenie domu, udziały w spółkach i inne prawa nabyte za wspólne środki;
• środki emerytalne wskazane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sam fakt, że rachunek bankowy albo faktura są wystawione na jednego małżonka, nie przesądza jeszcze o przynależności składnika do jego majątku osobistego.

Co pozostaje majątkiem osobistym?

Do majątku osobistego mogą należeć między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności, rzeczy otrzymane w drodze dziedziczenia lub darowizny, prawa ściśle związane z osobą jednego małżonka oraz składniki wymienione w art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nakłady między majątkiem wspólnym a osobistym

W praktyce często zdarza się, że małżonkowie remontują mieszkanie należące tylko do jednego z nich, spłacają z bieżących dochodów kredyt dotyczący majątku osobistego albo przeznaczają pieniądze uzyskane ze sprzedaży osobistej nieruchomości na zakup wspólnego domu.

Takie przesunięcia mogą podlegać rozliczeniu przy podziale majątku. Kluczowe jest udokumentowanie źródła środków, dat płatności oraz celu wydatków. Pomocne bywają umowy, wyciągi bankowe, faktury, potwierdzenia przelewów, dokumentacja kredytowa i zeznania świadków.

Zarząd majątkiem wspólnym i zgoda małżonka

Każdy z małżonków jest obowiązany współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym. W codziennych sprawach małżonkowie mogą działać samodzielnie, jednak przy czynnościach o większym znaczeniu ustawa może wymagać zgody drugiego małżonka – przykładowo przy zbyciu lub obciążeniu nieruchomości.

Ocena skutków czynności dokonanej bez wymaganej zgody zależy od rodzaju czynności, jej przedmiotu oraz dalszego zachowania drugiego małżonka.

Kiedy wspólność majątkowa ustaje?

Wspólność może ustać między innymi wskutek:

• zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową;
• prawomocnego orzeczenia rozwodu lub separacji;
• ustanowienia rozdzielności przez sąd z ważnych powodów;
• powstania innych zdarzeń przewidzianych w ustawie.

Po ustaniu wspólności składniki dotychczasowego majątku wspólnego mogą zostać podzielone umownie albo sądownie. Do tego czasu byli małżonkowie pozostają współuprawnieni do majątku, ale zmienia się charakter ich wspólności.

Wspólność majątkowa a podział majątku

Ustanie wspólności nie powoduje automatycznego podziału mieszkania, oszczędności czy samochodów. Konieczne jest zawarcie umowy albo przeprowadzenie postępowania o podział majątku.

Przy podziale ustala się skład majątku, jego wartość, udziały stron oraz ewentualne nakłady i wydatki. Szczególnej analizy wymagają nieruchomości obciążone kredytem, firmy, składniki formalnie zapisane na jednego małżonka oraz środki pochodzące z majątku osobistego.

Najczęstsze pytania